Foghlam tro Mheadhan na Ghàidhlig

Dè th’ ann?

’S e foghlam tro mheadhan na Gàidhlig aon de na prìomh dhòighean air fileantachd sa Ghàidhlig a ruighinn agus a chumail. Tha seo gu sònraichte fìor mu chlann à teaghlaichean aig nach eil Gàidhlig. Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig fosgailte don a h-uile duine, feadhainn aig a bheil Gàidhlig agus feadhainn aig nach eil.

’S urrainn do sgoilearan aig nach eil Gàidhlig sam bith aig toiseach gnothaich, agus a dh’fhaodadh a bhith a’ tighinn bho dhachaighean is choimhearsnachdan far nach cluinn iad facal Gàidhlig, fileantachd sa chànan a chosnadh tro dhòigh ris an canar bogadh.  Ann an tràth-ionnsachadh agus anns na ciad bhliadhnachan den bhun-sgoil, tha clann air an teagasg tro Ghàidhlig a-mhàin agus iad, aig an aon àm, a’ dèanamh na rudan àbhaisteach a bhios sgoilearan a’ dèanamh anns na tràth bhliadhnachan de dh’fhoghlam – ’s e ‘làn-bhogadh’ a chanar ris a seo.  Tha luchd-teagasg a’ dèanamh feum den h-uile cothrom a thig an rathad gus sgilean Gàidhlig gach sgoilear a ghluasad air adhart – tro òrain, sgeulachdan, geamannan agus h-àraid tro chluiche structarail.  Tha iad an uair sin a’ gluasad gu ‘bogadh’, far a bheil a’ Ghàidhlig fhathast air a faicinn mar chànan gach clas agus air a cleachadh airson a’ mhòr chuid de leasanan ach tha sgoilearan cuideachd ag ionnsachadh mar a nì iad leughadh is sgrìobhadh ann am Bheurla.

Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a’ neartachadh cànan nam fileantach agus tha e cuideachd gan toirt gu ìre nas àirde ann an sgrìobhadh agus ann an leughadh anns a’ Gàidhlig.

Tha solar foghlam meadhan Gàidhlig air a stiùireadh le na sgrìobhainn a leanas: 

Stiùireadh Reachdail air Foghlam Gàidhlig air fhoillseachadh le Bòrd na Gàidhlig 2017

http://www.gaidhlig.scot/ga/bord/education/statutory-guidance/

Tha an stiùireadh seo, sa chiad àite, airson ùghdarrasan foghlaim agus tha e a’ togail air na cleachdaidhean agus dòighean-lìbhrigidh a tha ùghdarrasan foghlaim air a stèidheachadh thairis air deich air fhichead bliadhna. Stèidhichte air an eòlas sin, tha an Stiùireadh seo a’ mìneachadh nan diofar eileamaidean a tha an lùib foghlam na Gàidhlig ann an Alba, agus tha e a’ stèidheachadh dhòighean-obrach cunbhalach gus foghlam tron Ghàidhlig (FtG) a lìbhrigeadh, agus tha e cuideachd a’ sealltainn gu soilleir dè bu chòir do dhaoine a bhith sùileachadh bho FtG agus ciamar a bu chòir dha a bhith air a lìbhrigeadh.

Tha an Stiùireadh seo cuideachd airson phàrantan. Tha e a’ toirt dhaibh tuilleadh fiosrachaidh air mar a chuireas iad tagradh a-steach do dh’ùghdarras foghlaim ag iarraidh orra measadh a dhèanamh gus faicinn a bheil FBG a dhìth, agus air mar a tha am pròiseas ag obair. Tha e cuideachd a’ toirt dhaibh fiosrachadh air na bhios romhpa ma chuireas iad tagradh a-steach airson measadh gus faicinn a bheil FBG a dhìth.

Comhairle air Foghlam Gàidhlig air fhoillseachadh le Foghlam Alba 2015

http://www.parant.org.uk/images/publications/news/AdviceonGaelicEducation_February-2015.pdf

Tha a’ Chomhairle seo a’ tabhann fiosrachadh cudromach sa cho-theacsa nàiseanta agus a’ mìneachadh nan dòighean-obrach as fheàrr gus taic a thoirt do luchd-cleachdaidh is ùghdarrasan ionadail ann a bhith a’ measadh is a’ planadh airson leasachadh ann am Foghlam Gàidhlig.

Dè cho èifeachdach ’s a tha Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig?

Ann an aithisg a chaidh fhoillseachadh às leth Riaghaltas na h-Alba ann an 1999, chaidh na co-dhùnaidhean a leanas a dhèanamh:

“....cha robh clann a bha a’ faighinn foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, ge bith an robh a’ Ghàidhlig na cànain dachaigh no nach robh, air an cumail air ais an coimeas ri clann a bha a’ faighinn oideachadh tro mheadhan na Beurla. Anns a’ mhòr-chuid de shuidhichidhean bha iad a’ dèanamh na b’ fheàrr na clann a bha a’ faighinn foghlam tro mheadhan na Beurla agus, còmhla ri sin, fileanta ann an dà chànan.”

An t-Àrd Oll. Ridseard MacIain

Bhon uairsin sheall rannsachadh a rinn Oilthigh Dhùn Èideann ann an 2010 às leth Bòrd na Gàidhlig;

“Bidh sgoilearan ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, nach eil a’ faighinn Beurla san t-seòmar sgoile gu Prìomh 3 co-dhiù, a’ breith air agus a’ dol seachad air sgoilearan meadhain-Bheurla ann an comasan sa Bheurla. Ro ÀS2, ged nach robh ach dàrna leth nan sgoilearan meadhain-Bheurla air Ìre E, an ìre iomchaidh, a ruighinn ann an leughadh agus sgrìobhadh na Beurla, bha trì cairteal nan sgoilearan meadhain-Ghàidhlig aig an ìre seo.”

Agus

“...nach eil buaidh aig ionnsachadh tro mheadhan na Gàidhlig (mar as trice an dàrna cànan aca) air buileachadh sgoilearan meadhain-Ghàidhlig ann am pàirtean eile den churraicealam.”

’S e an dearbhadh as fheàrr a tha againn air an dòigh-teagaisg seo, gu bheil e a’ sìor fhàs mar a tha barrachd is barrachd phàrantan ga iarraidh. Tha na pàrantan ga iarraidh a chionn ’s gu bheil a’ soirbheachadh leis. Am bliadhna, tha còrr is 3500 duine-cloinne a’ faighinn FTMG, 989 aig ìre fo-aois-sgoile, 2500 sa bhun-sgoil agus 1,104 san àrd-sgoil.

A chionn ’s gu bheil foghlam an cuid-chloinne cho cudromach do phàrantan, tha sinn a’ tuigsinn gum bi iomadh ceist aca mun t-siostam foghlaim seo. Airson na ceistean is trice a nochdas a fhreagairt agus fiosrachadh coileanta a thoirt do phàrantan mu FTMG, tha Comann nam Pàrant agus Bòrd na Gàidhlig air leabhran fiosrachaidh agus Bhidio fhoillseachadh. Airson leth-bhreacan de Fios is Freagairt, a tha saor ’s an asgaidh, brùth an seo airson PDF

Facebook

 

Còraichean © 2018 Comann nam Pàrant | Gach còir glèidhte